Thien van hoc, thien van, kinh thien van, ong nhom, linh kien

Lịch sử và cấu trúc của Vũ Trụ (P.1)

Sample imageTìm hiểu về vũ trụ thông qua các bức ảnh

 

 

 

 

 



Chuyến đi xuyên không gian và thời gian vào vũ trụ
Bản quyền: Karl Tate, dựa vào hình ảnh Thiên hà M74 (NASA, ESA, and Hubble Heritage Collaboration) và bản khắc "Sự thức tỉnh của người hành hương" từ tác phẩm "Khí quyển: Khí tượng học phổ biến" bởi Camille Flammarion, 1888

 Hành trình của chúng ta hướng đến sự hiểu biết về bản chất của vũ trụ điều vốn đã được bắt đầu cách đây hàng nghìn năm và nguồn gốc của nó là từ tôn giáo và triết học. Cách đây khoảng 2300 năm, những nhà quan sát cẩn thận trong thời Phục hưng đã suy luận rằng Trái đất chắc hẳn là tròn và quay xung quanh Mặt Trời. Tuy nhiên, Vì chẳng có cách nào để chứng minh những giả thuyết thuở ban đầu này là đúng, họ không thể chống lại ý kiến tự huyễn hoặc hơn rằng Trái đất là trung tâm của mọi vật và rằng vũ trụ tồn tại để phục vụ cho cuộc sống và định mệnh con người. Khi nhà thiên văn học người Ý Galileo Galilei phát minh ra kính thiên văn vào khoảng 1,900 năm sau, cuối cùng thì việc quan sát tỉ mỉ về các hành tinh và các ngôi sao cũng trở nên khả thi. 1 môn khoa học về kết cấu và lịch sử của cả vũ trụ được gọi là "vũ trụ học" đã được sinh ra.



Toàn cảnh : Không gian và thời gian
Bản quyền: Hubble Space Telescope Science Institute

 Sự hiểu biết của chúng ta ngày nay về lịch sử của vũ trụ được minh họa như trên. Với thời gian trôi từ trái sang phải, chúng ta nghĩ rằng ngay lập tức sau khi được tạo ra vào thời khắc vụ nổ Big Bang, cả vũ trụ giãn nở nhanh chóng- hiện tượng này gọi là sự căng phồng. Trái đất của chúng ta được hình thành khi vũ trụ đã khoảng 9.2 tỷ tuổi. Sự giãn nở của vũ trụ còn tiếp tục cho đến ngày nay và đang tăng tốc. Trong sê ri những kiến thức bằng tranh này, chúng ta sẽ có cái nhìn đầu tiên vào cấu trúc của vũ trụ ở mức ngày càng rộng lớn và tìm hiểu 1 chút về làm thế nào chúng ta đi đến những hiểu biết hiện nay. Trong phần thứ 2 này, chúng ta sẽ bắt đầu với vụ nổ Big Bang và chuyển sang phần vũ trụ được mở ra như thế nào đến hôm nay.



Bạn đang ở đây - Trái Đất có hình tròn
Bản quyền: NASA;

 Điểm dừng chân đầu tiên của chúng ta là hành tinh mà chúng ta gọi là quê hương. Kiến thức về Trái đất có hình như quả bóng thực ra khá cũ. Cách đây khoảng 2500 năm, các nhà lữ hành Hy Lạp nói rằng các chòm sao khác nhau được nhìn thấy trên bầu trời khi 1 người đi từ Bắc xuống Nam. Các nhà quan sát cặn kẽ cũng chú ý đến sự che khuất của mặt trăng, do bóng của Trái đất phủ lên có cạnh hình tròn.Vài thế kỷ sau, 1 học giả tên Eratosthenes ước tính kích cỡ của Trái đất bằng cách chú ý sự khác nhau giữa chiều dài bóng gây ra bởi Mặt Trời ở những địa điểm cách nhau vài trăm dặm. Bằng cách giả định rằng Mặt Trời quá xa đến nỗi các tia sáng của nó đều song song, Eratosthenes có thể sử dụng hình học đơn giản để tính chu vi Trái đất. Không biết sự đo đạc của ông chính xác ra sao nhưng nó không sai khác con số thực tế bao nhiêu.



  Hệ Mặt Trời bên trong- Trái đất là 1 hành tinh
Bản quyền: Karl Tate, SPACE.com;

Bây giờ chúng ta trở lại xem Trái đất trong khung cảnh của Hệ Mặt Trời bên trong. Ý tưởng ban đầu về sự chuyển động của Mặt Trời, Trái Đất và các hành tinh có nguồn gốc từ khái niệm lý thuyết, thiên văn và triết học về cách Chúa đã tạo nên trật tự trên thế giới. Nhà thiên văn học Balan Nicolaus Copernicus đã gây nên sự ồn ào vào giữa những năm 1500 bằng việc gợi ý rằng liệu Trái đất quay xung quanh Mặt Trời hay không, vì những người đứng đầu Giáo hội đã dạy rằng Mặt trời quay xung quanh Trái đất. Trong hàng thế kỷ, các hành tinh đều bị cho rằng chúng chuyển động vì bị gắn lên 1 khối cầu bằng pha lê quay quanh 1 điểm trung tâm. Tuy nhiên, hãy chú ý rằng trong thế kỷ 16, các sao chổi chuyển động như sắp đâm vào quả cầu pha lê. Thay thế cho khối cầu là ý tưởng về 1 hệ đồng tâm, hình tròn chồng lên hình tròn, ảnh hưởng theo toán học lên nhau cho ra kết quả là sự chuyển động của các hành tinh đang được quan sát. Cuối cùng vào năm 1609, nhà toán học Đức Johannes Kepler đã xuất bản học thuyết của mình về sự chuyển động của các hành tinh, trong đó cho rằng các thiên thể trong hệ mặt trời chuyển động trên các quỹ đạo có hình oval hơn là hình tròn.


Hệ Mặt Trời — Mỗi hành tinh là 1 thế giới
Bản quyền: Karl Tate, SPACE.com; Galileo Galilei: portrait by Ottavio Leoni

Từ những kỷ nguyên sớm nhất của con người tiền sử, cả vũ trụ luôn được coi là chỉ bao quanh những nguyên tố mắt thường nhìn thấy được: Trái đất, Mặt Trăng và Mặt Trời, 5 chấm sáng chuyển động được gọi là "các hành tinh" cộng với những thiên cầu xa xôi nơi gắn các ngôi sao và dải sáng của Ngân hà. Lý thuyết về chiêm tinh và sau đó là thiên văn học đã được kế thừa và giải thích sự chuyển động của các thiên thể nhưng bản chất thực của chúng chỉ có thể được dự đoán. Vào năm 1609, nhà thiên văn học Ý Galileo cuối cùng cũng đã hướng kính viễn vọng dạng thô lên bầu trời và phát hiện rằng các hành tinh cũng là những thế giới khác. 1 vài trong những thế giới này được tìm thấy cũng có Mặt Trăng của riêng chúng. Với sự trợ giúp của kính thiên văn, các hành tinh trước đây chưa biết đã được tìm ra trong hệ mặt trời: Sao Thiên Vương vào năm 1781 và Hải vương năm 1846. Với các kính thiên văn, việc tìm hiểu những thiên thể nhỏ hơn như sao chổi hay tiểu hành tinh, cả các ngôi sao và những tinh vân ở thiên cầu xa xôi trở nên khả thi.


  Những ngôi sao gần nhất — Các ngôi sao đều là những mặt trời.
Bản quyền: Karl Tate, Christian Albrecht Jensen


Vào thế kỷ 17, sự phát minh ra kính thiên văn của và khám phá về luật chuyển động của Kepler đã thúc đẩy nhận thức rằng các ngôi sao cũng giống như mặt trời và tất cả đều tuân theo cùng những định luật vật lý. Trong thế kỷ 19, quang phổ học-ngành nghiên cứu về bước sóng ánh sáng tỏa ra từ các vật thể- giúp cho việc tìm hiểu các khí tạo nên các ngôi sao trở nên khả thi.

Các nhà khoa học cũng phát hiện ra trong thế kỷ 19 cách để đo khoảng cách đến các ngôi sao. Khi 1 vật thể được nhìn từ nhiều điểm khác nhau, vật thể sẽ thay đổi tùy vào độ xa của khung cảnh. Sự sai lệch này được gọi là "thị sai". Khi trái đất quay quanh mặt trời, nó tạo ra những điểm nhìn biến đổi khi quan sát các ngôi sao. Vì các ngôi sao ở xa hơn nhiều các thiên thể trong hệ mặt trời, sự thay đổi của thị sai rất nhỏ và khó để đo đạc. Nhà toán học và thiên văn học Đức Friedrich Bessel là người đầu tiên thành công trong việc đo thị sai của ngôi sao 61 Cygni và ước tính khoảng cách của nó tới trái đất là 10.4 năm ánh sáng. (Ước tính mới đây nhất cho khoảng cách này là 11.4 năm ánh sáng.)

Vũ Huyền Châu - HAS

Theo space.com

 

 
  • Bài viết mới

  • LỊCH ÂM DƯƠNG

  • Bài đọc nhiều

  • Tin đáng chú ý

Tin diễn đàn

Mỗi ngày một ảnh thiên văn Sample image Mỗi ngày tại địa chỉ này sẽ cập nhật một ảnh thiên văn từ đó chúng ta có thể biết.
Cuộc thi tên lửa nước 2012 Sample image Hội thiên văn nghiệp dư Hà Nội thông báo về cuộc thi tên lửa nước 2012
Lớp học kính thiên văn Sample image Lớp học kính thiên văn Hội thiên văn nghiệp dư Hà Nội tổ chức năm 2012 .

Video về Mặt Trăng từ lúc hình thành cho đến bây giờ.

Liên kết